Wat als gezondheid niet alleen draait om medicijnen, behandelingen en gesprekken? Volgens Jolien Posthumus, die deze week in Heerhugowaard sprak over kunst en mentale gezondheid, kan kunst soms meer betekenen dan mensen denken. "Kunst is geen luxe, kunst is een hulpbron voor gezondheid, verbinding en betekenis."
Een kring van stoelen. Op schoot een boekje vol liedteksten. Voorzichtig wordt het eerste nummer ingezet. Binnen enkele minuten zingt bijna iedereen mee. Of: minutenlang kijken naar hetzelfde schilderij. Zonder haast. Zonder afleiding. Alleen kijken. In een andere ruimte beweegt een groep mensen op muziek. Vanuit een stoel, met kleine bewegingen. Een arm naar voren. Terug naar het midden. Een been opzij.
Het zijn drie workshops tijdens de inspiratieochtend van COOL Kunst en Cultuur in het kader van de Week van de Mentale Gezondheid. Maar achter iedere activiteit schuilt dezelfde gedachte: kunst en cultuur kunnen meer betekenen voor gezondheid en welzijn dan veel mensen denken.
Het is precies de boodschap die COOL Sociaal wil uitdragen. Niet alleen aan inwoners, maar juist ook aan zorg- en welzijnsprofessionals. "Wij willen zorgprofessionals laten zien wat allemaal mogelijk is en wat wij hier aanbieden", vertelt coördinator Ingrid Smit aan Streekstad Centraal. (tekst gaat door onder de foto)
Jolien Posthumus vertelde tijdens haar lezing over het belang van kunst en cultuur als onderdeel van de zorg. (foto: Streekstad Centraal)"Wij vinden het belangrijk dat ook de mensen die ons nu nog niet vinden, of het misschien spannend vinden om hier te komen, weten wat er mogelijk is. Er zijn nog veel mensen die ons niet weten te vinden of niet weten dat wij activiteiten aanbieden die juist heel goed bij hen kunnen passen."
Volgens Smit draait de ochtend vooral om kennismaken. Met elkaar, maar ook met de mogelijkheden die kunst en cultuur bieden binnen zorg en welzijn. "Als iemand straks denkt: dit zou eigenlijk heel goed passen bij die cliënt, dan hebben we bereikt wat we willen." Juist daarom combineert COOL de lezing met workshops waarin de deelnemers zelf ervaren wat kunst en cultuur kunnen doen.
Tijdens haar lezing neemt Posthumus de aanwezigen mee in de manier waarop kunst mensen kan helpen, juist op momenten waarop traditionele zorg niet altijd een antwoord heeft. "Er is soms een moment waarop artsen zeggen: ik weet het niet meer. De geneeskunst helpt misschien niet verder, maar misschien kan iets anders nog wel iets wakker maken." (tekst gaat door onder de foto)
Bij de Mee-Zing-Kring krijgen de deelnemers een voorproefje van hoe een zingsessie gaat. "Mensen herinneren zich veel liedjes van vroeger, dus we schudden ze gewoon even op een gezellige manier wakker." (foto: Streekstad Centraal)Volgens haar wordt steeds duidelijker dat kunst en cultuur meer zijn dan een leuke hobby. Of iemand nu zelf creatief bezig is of geniet van een voorstelling, muziek of beeldende kunst maakt daarbij weinig verschil. "Er is geen hiërarchie. Zelf iets maken kan veel betekenen, maar aanwezig zijn bij kunst en cultuur ook."
De kracht van kunst zit dan niet alleen in ontspanning of plezier. Kunst en cultuur helpen mensen ook om nieuwe ervaringen op te doen en anders naar zichzelf en hun omgeving te kijken. Een belangrijk begrip daarin is 'neuroplasticiteit': het vermogen van het brein om zich gedurende het hele leven te blijven ontwikkelen.
Tijdens haar lezing vergelijkt Posthumus het brein met een bos. "Veel mensen lopen steeds hetzelfde pad. Nieuwe ervaringen maken nieuwe gedachten, gevoelens en perspectieven mogelijk. Kunst en cultuur helpen om nieuwe paadjes aan te leggen." Zelfs kleine momenten kunnen daarin al verschil maken. "Microdosing noemen we dat. Iedere dag een klein beetje kunst of cultuur heeft al ontzettend veel impact." (tekst gaat door onder de foto)
Tijdens de workshop Beleef Kunst - Mindful Ervaren leren deelnemers op een andere manier naar een schilderij te kijken. (foto: Streekstad Centraal)Volgens Posthumus kan kunst mensen bovendien helpen om uit het hoofd te komen. Wanneer iemand zich volledig richt op muziek, beweging of een creatieve activiteit ontstaat er ruimte voor andere ervaringen. "Het brein kan maar één ding tegelijk. Als je iemand contact laat maken met zijn zintuigen of zijn lichaam, dan kan het piekeren naar de achtergrond verdwijnen."
Dat effect ziet zij ook terug in de praktijk. Muziek en liedjes van vroeger kunnen veel losmaken bij mensen. "Iemand met dementie kan echt smelten bij het horen van muziek. Als dat geen zorg is, weet ik het ook niet meer."
Na de lezing gaan de deelnemers zelf aan de slag tijdens verschillende workshops. Juist dat ervaren maakt indruk. "Ik wist er wel vanaf wat hier allemaal georganiseerd werd, maar om het zelf zo mee te maken is echt een mooie manier om je erin te verdiepen", vertelt een deelnemer. (tekst gaat door onder de foto)
'Dans wat je kan' laat iedereen in beweging komen, zelfs vanuit de stoel. (foto: Streekstad Centraal)Een ander ziet vooral bevestiging van wat hij al jaren in de praktijk ervaart. "De lezing en de workshops onderbouwen wetenschappelijk wat ik al jaren doe met mijn theaterlessen. Dus dat is mooi meegenomen."
Verder wordt de ochtend vooral erg positief ontvangen. "Ik merk echt dat ik erg vrolijk word van deze cursus. Je lacht, maakt connecties en je bent lekker bezig. Als dat ook voor cliënten zo werkt, dan is dat helemaal fantastisch."
De reacties zijn precies waar COOL op hoopt. De belangstelling groeit en steeds meer organisaties weten de verbinding tussen zorg en cultuur te vinden. "We zijn nu twee jaar bezig met COOL Sociaal en we zien echt dat het groeit", zegt Smit. "Als ik kijk naar waar we eerst stonden en waar we nu staan, dan hebben we grote stappen gemaakt. Daarom ben ik ook heel blij met de opkomst vandaag."
En dat is volgens haar nog maar het begin.
