Flinke inkorting monumentale perronkap van station Alkmaar levert geen bezwaren op

De status 'gemeentelijk monument' biedt bescherming, maar garandeert niet dat Alkmaars erfgoed volledig voor het nageslacht behouden blijft. Dat blijkt uit het renovatieplan voor station Alkmaar. De gemeente heeft al toestemming gegeven om de historische perronkap tussen spoor 2 en 3 fors in te korten. Daarbij noemt zij onder meer de huidige aansluiting op de nieuwe traverse uit 2015 “weinig geslaagd”.

Daarmee verklaart de gemeente waarom een moderne variant hier de perronkappen uit de 19e eeuw zal vervangen. ProRail publiceerde deze week verrassende artist impressions voor de vernieuwing van station Alkmaar, waaruit blijkt dat de historische overkapping tussen spoor 2 en 3 van station Alkmaar ingekort wordt teruggeplaatst. 'Na een grondige restauratie', zo verzekert ProRail daarbij.

De gemeentelijke instemming is opvallend omdat het gietijzeren deel uit de 19e eeuw sinds 2004 bescherming geniet als gemeentelijk monument. Volgens de gemeente zijn de werkzaamheden technisch noodzakelijk en doet de gekozen herinrichting recht aan zowel het gebruik van het station als de cultuurhistorische waarde. (tekst gaat verder onder de artist impression)



De vergunning is al op 28 mei verleend, laat de gemeente desgevraagd weten aan Streekstad Centraal. Daartegen zijn volgens de gemeente geen bezwaren ingediend, ook niet door de Historische Vereniging Alkmaar. De Commissie Omgevingskwaliteit beoordeelde het plan positief.

De verschillen tussen de perrondaken vallen misschien niet iedereen meteen op, maar voor de monumentenbescherming ligt dat anders. Alleen de zogenoemde klokkap tussen spoor 2 en 3 is beschermd als gemeentelijk monument. De overkapping langs het stationsgebouw, de aansluitende T-vormige kap en de kap tussen spoor 4 en 5 hebben die beschermde status niet. (tekst gaat verder onder de foto)



Dat onderscheid staat ook uitdrukkelijk in de monumentbeschrijving. Die dateert de beschermde kap op omstreeks 1895 en beschrijft een bouwwerk van ongeveer 150 meter lang en tien meter breed. Het dak rust op twee rijen van dertig gietijzeren kolommen, verbonden door gebogen ijzeren spanten. Ringen rond de zuilen en sierlijke steunen geven de constructie haar herkenbare uiterlijk.

Juist die combinatie van techniek en vormgeving was reden voor bescherming. De kap is volgens de beschrijving van algemeen belang vanwege haar architectuurhistorische en cultuurhistorische waarde: een karakteristieke, grotendeels gaaf bewaard gebleven ijzeren perronoverkapping. (tekst gaat verder onder de foto)



In 2015 werd de ruim honderd jaar oude perronkap ingrijpend aangepast voor de traverse. Opvallend genoeg waren vijf jaar later tijdelijke versterkingen nodig. De gietijzeren kolommen waren ernstig aangetast. Onder de sierlijke kap kwamen noeste stalen steunpilaren en ook de betonnen funderingen werden versterkt.

Volgens ProRail was de kap kwetsbaarder geworden voor extreme weersomstandigheden. Of de ingreep voor de traverse daaraan heeft bijgedragen, blijkt niet uit de beschikbare stukken. (tekst gaat verder onder de foto)



Nu volgt de definitieve restauratie, waarbij de kap bovendien korter terugkomt. Voor die aanpak moet de volledige ijzeren kapconstructie uit elkaar worden gehaald. De onderdelen gaan naar een werkplaats om te worden hersteld, versterkt en behandeld tegen verdere aantasting. Tijdens die werkzaamheden verdwijnt de overkapping tijdelijk van het station.

Maar de noodzaak tot herstel verklaart nog niet waarom de gemeente heeft ingestemd met de inkorting van de gietijzeren kap. Daarvoor verwijst de gemeente naar de bredere herinrichting. “De terug te plaatsen klokkap wordt korter dan de huidige kap. Dat past binnen de bredere herinrichting van de perronoverkappingen en is afgestemd op de toekomstige inrichting van het station.” (tekst gaat verder onder de foto)



Volgens Alkmaar moet het station worden voorbereid op vaker rijdende treinen. Ook zijn de inzichten veranderd over looproutes, sociale veiligheid en de inrichting van perrons en gebouwen. Historisch onderzoek en verschillende ontwerpstudies hebben volgens de gemeente geleid tot de gekozen oplossing.

Daarbij speelt de aansluiting op de loopbrug een rol. De gemeente noemt de huidige verwevenheid van de brug met de historische kappen “weinig geslaagd”. Door oud en nieuw duidelijker te scheiden, moet het historische gedeelte beter tot zijn recht komen. (tekst gaat verder onder de foto)



Ook andere oude overkappingen krijgen een nieuwe toekomst. ProRail laat de T-kap die nu aansluit op de klokkap restaureren en verplaatsen naar het perron tussen spoor 4 en 5. Daar vervangt zij de bestaande overkapping. Zo zorgen ontwerpers Movares en studioSK ervoor dat historische onderdelen worden hersteld en hergebruikt.

Er verdwijnen niet alleen stukken historie. Langs het stationsgebouw wordt de historische uitstraling juist hersteld. De overkapping wordt gerestaureerd en de glazen uitbouw verdwijnt. (tekst gaat verder onder de foto)



ProRail verwacht begin 2027 een aannemer te hebben gekozen. Daarna volgen voorbereidingen en demontage, met tijdelijke beschutting voor reizigers. In 2028 worden de fundering en de perrons aangepakt. De gerestaureerde kappen moeten in 2029 terugkomen.