Van de redactie: ook in de begroting klinkt luider de stem van het rijk

De knop om aan te draaien, zo wordt door wethouders en financieel ambtenaren wel gesproken over, onder andere, de toeristenbelasting. Zet die wat omhoog en de euro's komen vanzelf binnenstromen. Tenminste, als je als gemeente toeristen op bezoek hébt. Het begrotingsnieuws van afgelopen week laat mooi zien dat gemeenten in het spel dat nu gespeeld wordt niet allemaal dezelfde kaarten hebben gekregen.

'Den Haag' heeft steeds minder voor de gemeenten in Nederland over, die moeten steeds meer zélf zorgen voor voldoende inkomsten. Dat is al enige jaren de boodschap en in die context is 2026 wel het ravijnjaar genoemd: flink minder bijdrage uit Den Haag en dus een uitdaging.

Dat ravijnjaar is wel uitgesteld, na aandringen van gemeenten, maar de twee jaar respijt lossen het probleem natuurlijk niet op. Na 2028 wordt het krapper, gemeenten kondigen dan ook bezuinigingen aan.

Iedere Nederlandse gemeente maakt kosten. Voor planten en bomen, zeker, maar bijvoorbeeld ook voor jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning. Juist doordat het rijk eerder al extra taken doorschoof naar gemeenten is het lastiger geworden die kosten omlaag te brengen. (tekst gaat door onder de foto)



Dijk en Waard, dat flink bijbouwt om aan de grote behoefte aan woningen te voldoen, ziet dat mechanisme ook op een andere manier werken. Meer huizen leveren aan de ene kant meer inkomsten op, maar voor al die nieuwe inwoners moet de gemeente ook weer extra scholen voorzien, en andere belangrijke dingen die geld kosten. Zo ontstaan tekorten.

Nou gaat het daar nog om enkele miljoenen per jaar en zo is het ook in Heiloo. Dat is geen onoplosbaar probleem, lijkt het, al is bezuinigen nooit leuk. In Alkmaar heeft de wethouder het over twintig miljoen en dat is een stuk spannender, de gemeente wil daarom nadrukkelijk met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om tafel om te kijken waar er geld af kan.

Zo'n samenwerking met inwoners klinkt heel sympathiek, maar is tegelijk óók weer een investering. Een dergelijke procedure opstarten en organiseren vergt niet alleen kopjes koffie, maar ook personeel, en onderzoek. Alkmaar hanteert als regel dat voor nieuw beleid oud beleid moet wijken. Die investering in overleg over bezuinigingen zal dus ook zélf weer een bezuiniging moeten zijn, waarvoor, om een voorbeeld te noemen, het ook al niet goedkope referendum zou kunnen worden opgeofferd. (tekst gaat door onder de foto)



Dat personeel niet gratis is, zorgt in veel gemeenten voor oplopende tekorten. Hier zien we ook weer dat regelgeving van het rijk - met hogere lonen tot gevolg - het voor de gemeenten niet bepaald eenvoudiger maakt om het financieel rond breien. Heiloo voelt er dan ook met reden wel wat voor om het tekort gewoon zo te laten staan, als signaal aan de landelijke overheid, en pas in te grijpen als dat onvermijdelijk is.

Maar Heiloo zit sowieso in een bijzondere positie. De gemeente is nu nog onderdeel van de, ook al dure, ambtelijke organisatie BUCH, maar het voornemen is dat die ophoudt te bestaan door een echte fusie van de deelnemende gemeenten. Dat betekent hoe dan ook dat de hele financiële huishouding anders wordt.

Dat laat al meteen mooi zien dat elke gemeente zo zijn eigen speelkaarten in de achterzak heeft. Het landelijke beleid mag dan voor alle gemeenten hetzelfde zijn, de uitgangspositie van die gemeenten verschilt. Toeristenbelasting is in Dijk en Waard bijvoorbeeld nauwelijks van betekenis, die gemeente heeft nou eenmaal niet veel hotels en campings. Alkmaar kan draaien aan die knop, voor Dijk en Waard zou hetzelfde te weinig opleveren. (tekst gaat door onder de foto)



Met parkeren hoopt Dijk en Waard zichzelf wél een effectief knopje te hebben toebedeeld. Hoe omstreden het betaald parkeren ook was, het nieuwe college durfde deze kip met gouden eieren nog niet te slachten en zou er de komende jaren nog wel eens profijt van kunnen hebben, al is het ook weer niet zo dat parkeergeld willekeurig voor een ander potje kan worden ingezet.

Maar die knoppen zijn óók bepaalde 'incentives', benoemde de Alkmaarse wethouder Wiesehahn al. Als toeristenbelasting gaten dicht loont het om meer hotels bij te bouwen; als parkeren ook welkome pecunia oplevert, wordt het moeilijker om parkeerplaatsen te schrappen. Ook al zouden sommige partijen dat best willen.

Die knoppen, die kaarten, ze zijn dus méér dan een trucje in het financiële spel. Door de geldkraan dicht te draaien legt het rijk ook inhoudelijk druk op de gemeenten. De lokale politiek wil wel keuzes maken, maar heel veel keuzes zíjn al gemaakt. Dat zal opnieuw de boodschap zijn, ook tegen inwoners die wel willen meepraten.