Wie regelmatig over Het Gemaal in Heiloo rijdt, kent de naam waarschijnlijk wel. Kaptein staat er al jaren, maar wat er achter de muren van het grote bedrijf allemaal met kaas en boter gebeurt, blijft voor veel voorbijgangers een raadsel. Zaterdag ging die normaal gesloten wereld voor één dag open. En daar bleek behoorlijk wat belangstelling voor te zijn.
Om stipt 10.00 uur staan de eerste bezoekers al voor de deur. Daarna houdt de stroom eigenlijk niet meer op. Fietsenrekken lopen vol, auto's staan langs de weg en bij de ingang komen voortdurend nieuwe groepjes binnen. Wie vanuit Alkmaar kwam, heeft misschien zelfs de illegaal aangelegde weg tussen de twee delen van de Boekelermeer gepakt. Hoe ze er ook kwamen: Kaptein bestaat dit jaar negentig jaar en dat blijkt genoeg reden voor veel nieuwsgierigheid.
"Veel mensen uit Heiloo kennen ons natuurlijk wel van naam of rijden hier iedere dag langs", vertelt een medewerker. "Maar wat we hier precies doen, dat weten veel mensen helemaal niet. Dit is dus een mooie kans om dat eens te laten zien."
Een gids die de hele groep bij elkaar probeert te houden, is er niet. Bezoekers krijgen een route door het bedrijf en mogen die in hun eigen tempo afleggen. "Niet iedereen loopt even snel. Daarom geven we mensen lekker de vrijheid om zelf te ontdekken, te kijken en natuurlijk te proeven." (tekst gaat door onder de foto)
Na al die trappen omhoog is het uitzicht op het grote magazijn best indrukwekkend. (foto: Streekstad Centraal)Wie wil ontdekken wat zich binnen afspeelt, moet eerst flink wat trappen op. Eenmaal boven wordt pas goed zichtbaar hoe groot het bedrijf eigenlijk is. Vanuit de hoogte kijken bezoekers uit over magazijnen vol kaas. Rijen en rijen liggen er opgeslagen.
Maar voordat de productie begint, gaat de route eerst terug in de tijd. Een hele wand is ingericht voor de geschiedenis van het familiebedrijf. Daar ontstaat al snel een kleine opstopping. Bezoekers lezen oude verhalen en bekijken foto's, terwijl kinderen daar soms een heel andere reden hebben om goed om zich heen te kijken: overal langs de route zijn muizen verstopt voor een speurtocht.
Het verhaal van Kaptein begon in 1936, toen Willem Kaptein begon met de handel in kaas en boter. De volgende generatie ging de producten ook zelf verwerken en verpakken. Sinds 2009 staat met Mireille Kaptein de derde generatie aan het roer. Inmiddels werken er ongeveer 180 mensen en gaan producten naar tientallen landen. (tekst gaat door onder de foto)
Speciaal voor het 90-jarig bestaan is de hele geschiedenis op een tijdlijn gezet. "Wat leuk om dit zo allemaal op een rij te zien!" (foto: Streekstad Centraal)"Als je ziet waar het ooit mee begonnen is en vervolgens hier om je heen kijkt, dan is er natuurlijk ontzettend veel veranderd", vertelt een medewerker terwijl hij naar de oude foto's wijst. "Maar kaas en boter zijn nog steeds de basis. Daar draait het na negentig jaar nog altijd om."
En bij terugkijken blijft het niet. Tussen de verhalen over de afgelopen negen decennia wordt ook al vooruitgekeken naar het volgende grote getal. Het honderdjarig bestaan komt langzaam in beeld. Stoppen na negentig jaar? Daar lijkt hier niemand aan te denken.
De route slingert verder door lange gangen en langs een ander stukje Kaptein dat buiten de fabriek beter zichtbaar is. Het bedrijf steunt verschillende sporten en is onder meer partner van de AZ Vrouwen. Het logo van Echte Boter staat sinds het seizoen 2024/2025 op het shirt.
Daarna verandert de omgeving. Hoe verder de bezoekers de fabriek in lopen, hoe duidelijker wordt dat een jas geen overbodige luxe was. De warmte van buiten maakt plaats voor de kou die nodig is om met de producten te werken. (tekst gaat door onder de foto)
In de lange hoge hal is het aardig koud, maar dat mag de pret niet drukken. "Het is niet dagelijkse kost dat je hier zomaar een kijkje mag nemen." (foto: Streekstad Centraal)Als eerste is de boter aan de beurt. Via video's krijgen bezoekers uitleg over de verschillende soorten en de manier waarop boter wordt verwerkt en verpakt. Medewerkers staan langs de route om vragen te beantwoorden.
"Wat mensen in de winkel zien, is uiteindelijk maar het laatste stukje", legt een van hen uit. "Daarvoor zit een heel proces. Het product moet goed worden verwerkt, verpakt en gecontroleerd. En afhankelijk van de klant kan zo'n verpakking er ook weer heel anders uitzien."
Kaptein verpakt in Heiloo niet alleen de bekende Echte Boter. Er wordt ook boter verwerkt voor andere merken en klanten in binnen- en buitenland. Dat maakt het voor sommige bezoekers verrassend herkenbaar. Producten die zij uit de winkel kennen, blijken dichter bij huis langs de productielijn te zijn gekomen dan gedacht.
Na de boter komt het product waar Noord-Holland misschien nog wel bekender om staat: kaas. En daarvan is binnen Kaptein bijna iedere denkbare vorm te vinden. (tekst gaat door onder de foto)
Bezoekers krijgen zelfs een inkijkje in de machines. Ze staan weliswaar niet aan maar de medewerkers vertellen er alles over. (foto: Streekstad Centraal)Het eerste station is de geraspte kaas. Grote stukken kaas worden verwerkt tot het eindproduct dat uiteindelijk in een verpakking terechtkomt. Kaptein verwerkt daarnaast hele kazen, plakken, blokjes en grootverpakkingen. Sommige zakken geraspte kaas wegen slechts 175 gram, andere kunnen oplopen tot 25 kilo. Ook verpakkingen met kaasplakken verschillen flink: van één plak tot verpakkingen met meer dan tweehonderd.
"Je denkt bij kaas misschien gewoon aan een stuk kaas dat je in de supermarkt koopt", vertelt een medewerker. "Maar hier zie je hoeveel verschillende producten je daar eigenlijk van kunt maken. Voor een supermarkt is iets anders nodig dan voor een hotel, restaurant of fabriek."
Ook reststukken krijgen volgens medewerkers een bestemming. Bij het versnijden en raspen wordt geprobeerd zoveel mogelijk van het product te benutten. "Kaas is natuurlijk een waardevol product. Je gaat daar zo efficiënt mogelijk mee om. Wat bij het ene proces niet bruikbaar is, kan vaak ergens anders nog wel voor worden ingezet."
Voor bezoekers is ondertussen vooral de omvang van het bedrijf een verrassing. Vanuit de route zijn opnieuw de hoge opslagruimtes te zien. "Ik rijd hier zo vaak langs, maar ik had echt geen idee dat het hierachter zó groot was", zegt een bezoeker terwijl hij naar beneden kijkt. "Van buiten zie je dat gewoon niet." (tekst gaat door onder de foto)
Na de open dag is het voor veel bezoekers veel duidelijker wat er allemaal in dat grijze gebouw gedaan wordt. (foto: Streekstad Centraal)Een ander heeft vooral ontdekt hoeveel er gebeurt voordat een product in de koelkast ligt. "Je pakt in de supermarkt een zak geraspte kaas of een pakje boter en denkt daar eigenlijk niet over na. Als je dit ziet, snap je pas hoeveel stappen eraan voorafgaan."
Na al het kijken komt voor veel bezoekers een welkom onderdeel van de route: proeven. Het tempo gaat er prompt iets uit. Waar bij de productieruimtes nog nieuwsgierig door de ramen wordt gekeken, blijven mensen hier wat langer hangen.
Daarmee komt na lange gangen, koude ruimtes, hoge magazijnen en heel veel kaas langzaam het einde van de fabriekstocht in zicht. Bij de uitgang krijgt iedere bezoeker nog een tas mee. Daarin zitten, hoe kan het ook anders, kaas, smeerkaas en Echte Boter.
Negentig jaar na het begin is Kaptein daarmee allang niet meer alleen de handel in kaas en boter waarmee het familiebedrijf ooit begon. In Heiloo worden kazen opgeslagen en gerijpt, gesneden, geraspt en verpakt en wordt boter verwerkt voor klanten over de hele wereld.
Voor Kaptein was zaterdag vooral een jubileumfeest. Voor veel Heilooërs was het ook het antwoord op een vraag die ze misschien al jaren hadden terwijl ze langs Het Gemaal reden: wat gebeurt daar binnen eigenlijk allemaal?
