Verkozen, maar nog niet automatisch raadslid: eerst door ‘De Wasstraat’

De verkiezingen zijn voorbij, de stemmen zijn geteld en de nieuwe gemeenteraadsleden zijn bekend. Maar dat gaat niet vanzelf. Achter de schermen gebeurde er dan ook van alles voordat kandidaat-raadsleden daadwerkelijk plaats mogen nemen in de raadszetels. Ze moeten 'De Wasstraat' door. 
Voor de griffie - de griffier en zijn of haar medewerkers - is het aanpoten in deze periode. De griffie ondersteunt de gemeenteraad op allerlei manieren, waaronder informatievoorziening, het bijhouden van de agenda's en het opstellen van documenten. Voor de controle van de verkozen kandidaat-raadsleden moet de griffie een Commissie Geloofsbrieven van drie raadsleden opstellen en een ritsje documenten verwerken. "Die documenten noemen we geloofsbrieven", legt Boyd de Groot uit. Als raadsadviseur maakt hij deel uit van de Dijk en Waardse griffie.

Eerst een paar formaliteiten. "De burgemeester moet de verkozen kandidaten formeel accepteren en hen daarover per brief op de hoogte stellen", vertelt De Groot. Daarna moet de kandidaat een aantal documenten invullen en ondertekenen, met paspoort of identiteitskaart paraat. Je moet in de gemeente wonen en minimaal achttien jaar zijn. Soms zijn er kandidaten die pas later achttien jaar worden, zoals Danja van Hoorn waar we eerder mee spraken. Dan mogen partijen een tijdelijke vervanger inzetten. "Dat is aan de partijen zelf om te regelen." (tekst gaat verder onder de foto)







In Purmerend is iemand van zeventien verkozen. FVD'er Rafaël Abadier wordt pas in mei achttien jaar. Hij heeft zich inmiddels teruggetrokken, waardoor voorlopig de nummer zes van de verkiezingen op één van vijf FVD-zetels plaats kan nemen. "Te jonge kandidaten mogen wel commissielid of burgerlid worden", voegt De Groot toe.

"Er is ook een integriteitsonderzoek. Nee, dat gaat niet over of je een strafblad hebt. Het kiesrecht is heel erg beschermd, je hoeft ook geen Verklaring Omtrent Gedrag aan te leveren", zegt de raadsadviseur. "Ergens in het zuiden van het land was er eens een raadslid, dat veroordeeld was voor best een ernstig vergrijp. Het raadslid moest uiteindelijk stoppen, niet omdat hij een strafblad had maar omdat de gevangenis waar hij heen ging in een andere gemeente lag."

Bij het integriteitsonderzoek gaat het vooral om mogelijk verboden nevenfuncties. "Kandidaten moeten aangeven wat ze voor werk hebben en wat voor openbare betrekkingen. Je mag niet ergens anders burgemeester zijn of minister zijn, of lid van de rekenkamer van de gemeente. Dat kan een integriteitsprobleem opleveren: belangenverstrengeling." (tekst gaat door onder de foto)







"De Wasstraat, zo wordt het in veel gemeenten genoemd", zegt de raadsadviseur dan. "Het is een hele operatie. Het is in het gemeentehuis een komen en gaan van kandidaten voor de geloofsbrieven. Ze gaan ook op de foto en krijgen een laptop voor het raadswerk. En als raadslid krijg je een vergoeding, dus moeten ze ook hun bankgegevens geven. Na anderhalf uur staan ze weer buiten."

Henk Adriaanse (OPA) is voorzitter van de Alkmaarse Commissie Geloofsbrieven. Zijn collega-commissieleden zijn Sarah Pesie (PvdD) en Dominique Dubois (BAS). Hij heeft nooit van 'De Wasstraat' gehoord. "Ik weet ook niet precies wat ermee wordt geïmpliceerd. In principe kan je als kandidaat alle documenten en gegevens online invullen. Doorgaans gaat alles eerst naar de partij, en die zendt alles in. Je hoeft er niet voor naar het stadhuis te komen."

Op sociale media zijn wel foto's te vinden van Alkmaarse kandidaat-raadsleden die documenten invullen. Dat was afgelopen week. Een aantal partijen koos er blijkbaar voor om dat gezamenlijk te doen en daar eventueel wat hulp bij te krijgen. (tekst gaat verder onder de foto)







De commissie is overigens ook verantwoordelijk voor controle van de stemmen, en het uitbrengen van een verklaring dat alles reglementair verlopen is. Dat is dus allemaal nog voor de controle van de kandidaten zelf. De tellingen waren in Alkmaar goed verlopen, stelt Adriaanse. "Anders zouden de verkiezingen misschien wel helemaal opnieuw moeten, zoals in Gorinchem. Wat een drama daar."

De driekoppige commissie krijgt steun van een ervaren ambtenaar bij de controle van alle geloofsbrieven, vertelt Adriaanse. "Die hulp was zeer welkom. Wat er allemaal gecontroleerd moet worden is fenomenaal veel." Hij vertelt net als Boyd de Groot uit Dijk en Waard over alles wat gecontroleerd wordt, maar voegt toe dat mogelijke belangenverstrengeling niet tot diskwalificatie hoeft te leiden. "Nee, maar er moet wel goed over gesproken worden. Het kan ook gewoon dat een raadslid zich voor gerelateerde onderwerpen terugtrekt."

Dinsdagavond hebben de oude raden van Alkmaar als Dijk en Waard de nieuwe raadsleden geaccepteerd. "En vanavond is inderdaad de beëdiging. Dan leggen de nieuwe raadsleden de eed of belofte af. Dat geldt ook voor commissieleden. En dan vrijdag is er in De Vest nog een afscheidsetentje met alle raadsleden", besluit Henk Adriaanse.