Wie de Grote Kerk in Alkmaar binnenloopt, ziet het beroemde koorgewelf met de schildering 'Het Laatste Oordeel' hoog boven zich hangen. Zo hoog zelfs dat de meeste bezoekers het kunstwerk alleen van een afstand kunnen bekijken. Toch is het straks weer mogelijk om met je neus op het schilderij te staan, net als in 2018 tijdens de Klim Naar De Hemel. Deze keer niet via een steigerconstructie, maar met een VR-bril.
De Grote of Sint-Laurenskerk, zoals het cultuurhuis officieel heet, is deze week tijdelijk veranderd in een soort onderzoekslaboratorium. Op bijna dertig meter hoogte werken onderzoekers van het Utrecht University ArtLab aan een uiterst nauwkeurige digitale kopie van het zestiende-eeuwse gewelf.
Een van de vele pronkstukken van de kerk is de in 1518 geschilderde gewelfschildering door Jacob Cornelisz. van Oostsanen. Het wordt in kunstkringen beschouwd als een van de belangrijkste schilderingen van de Noordelijke Nederlanden.
In het jubileumjaar 2018 konden bezoekers nog via de speciale steigers van Klim Naar De Hemel dicht bij de schilderingen komen. Maar de techniek waarmee onderzoekers nu werken, bestond toen nog nauwelijks. “Die technieken zijn in de afgelopen jaren heel snel gegaan,” vertelt universitair docent digitale kunstgeschiedenis Sanne Frequin terwijl boven haar hoofd onderzoekers de digitale opnames maken vanuit een klein bakje hoog in de kerk. (tekst gaat verder onder de foto)
Sanne Frequin, universitair docent digitale kunstgeschiedenis en Daantje Meuwissen, universitair docent Oude Kunst trekken het project. (foto: Streekstad Centraal)“Dat heeft onder andere te maken met de populariteit van computergames. De software die wij gebruiken lijkt sterk op de software die ook voor games wordt ontwikkeld. Daardoor kunnen we nu veel makkelijker en op veel hogere kwaliteit zo’n 3D-model maken.”
Gert van Kleef, adviseur Kunst en Cultuur van Theater de Vest en Grote Kerk, kreeg alvast een voorproefje van wat dat betekent. Met een VR-bril op stond hij plotseling midden in een digitale versie van de Grote Kerk in Naarden, waar een vergelijkbaar project al eerder werd uitgevoerd. Even later werd hij virtueel naar boven ‘getild’, naar het punt waar normaal alleen steigers of onderzoekers komen. (tekst gaat verder onder de foto)
Voor de driedimensionale digitale modellen van de Grote Kerk die gebruikt kunnen worden voor VR-brillen, zijn enorm krachtige computers nodig. (foto: aangeleverd)Van Kleef moet er even bij zitten, want de beelden duizelen hem. “Je staat nu eigenlijk precies waar de steiger staat,” legt Frequin uit. “Dat is de meerwaarde van zo’n 3D-model: je staat met je neus bovenop het gewelf.”
Ook voor de Grote Kerk zelf biedt de techniek nieuwe mogelijkheden. Volgens Van Kleef kan het digitale model straks gebruikt worden voor rondleidingen en presentaties in de kerk. “We gaan de resultaten van het onderzoek laten zien en er komt ook een VR-tour,” zegt hij. “Zo kunnen bezoekers straks zelf ervaren hoe het is om vlak bij de schilderingen te staan.” (tekst gaat verder onder de foto)
Sanne Frequin laat aan Gert van Kleef van de Grote Kerk zien wat de eerste resultaten zijn van de vele opnames die nu bovenin de kerk worden gemaakt. (foto: Streekstad Centraal)Dat is bijzonder, want het gewelf bevindt zich op ongeveer dertig meter boven de kerkvloer en is voor de huidige bezoekers alleen van een afstand zichtbaar. Met digitale technieken kan het kunstwerk straks van dichtbij worden bekeken en beter worden onderzocht, zonder dat iemand daadwerkelijk naar boven hoeft te klimmen.
Voor de onderzoekers is het project meer dan alleen een technisch experiment. Frequin benadrukt juist de samenwerking tussen wetenschap en de Grote Kerk. “Dat vind ik eigenlijk het leukste, en het belangrijkste van dit project: dat iedereen er wat aan heeft,” zegt ze. “Ik ben natuurlijk ook blij als er straks mensen in de kerk met een VR-bril verdwalen in die prachtige schilderingen.”
En dat verdwalen gaat waarschijnlijk snel gebeuren. Want waar het eeuwenoude kunstwerk vroeger alleen vanaf de kerkvloer te zien was, kan straks iedereen er virtueel tussen staan. Alsof je even zelf boven in het gewelf van de Grote Kerk bent. Of voor de hemelbeklimmers: weer even terug.
